Veel woningen in Nederland worden ongezond heet in de zomer. Dat is een serieus probleem, want bij iedere hittegolf overlijden meer ouderen en andere kwetsbare mensen dan normaal. Veel woningen zijn nooit ontworpen voor de hitte waarmee Nederland door klimaatverandering steeds vaker te maken krijgt.
Om te voorkomen dat nieuwe woningen dezelfde hitteproblemen krijgen, zijn er sinds 2021 eisen voor nieuwbouw. Maar experts waarschuwen dat de regels waarmee woningen nu worden ontworpen, achterlopen op de snelheid waarmee het Nederlandse klimaat verandert. Zoals de grafiek hieronder laat zien, krijgt Nederland in elk KNMI-scenario warmere zomers.
"De woningen die we nu ontwerpen, staan er ook nog in 2050", zegt Jeroen Kluck van de Hogeschool van Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in klimaatbestendige steden. "Dan zouden we ook moeten rekenen met het klimaat van 2050."
Dat is nu dus niet het geval. Er komen wel nieuwe normen die rekening houden met een warmer klimaat - dat van 2033 - maar het duurt nog jaren voordat die onderdeel zijn van de bouwregels.
Nieuwbouw niet klaar voor toekomst
Er heerst een misverstand dat nieuwbouwwoningen bestand zijn tegen hitte, zegt Saskia Hegeman, adviseur bij Nieman. Het ingenieursbureau deed onderzoek naar de impact van klimaatverandering op gebouwen. "De suggestie dat nieuwbouw is geregeld, daar maak ik graag korte metten mee", zegt ze.
De hitteberekeningen voor nieuwe woningen houden bijvoorbeeld nauwelijks rekening met het stedelijke hitte-eilandeffect. In steden en grotere dorpen blijft warmte 's nachts langer hangen dan daarbuiten: er is minder groen, en asfalt en stenen gebouwen houden warmte vast. Het temperatuurverschil kan oplopen tot wel 8 graden.
Juist de steeds warmere nachten zijn een probleem. Want als het 's nachts niet afkoelt, stapelt de warmte van de dag zich binnen op. "Het lichaam kan die hitte vervolgens niet goed kwijt en het hart moet harder werken," zegt thermofysioloog Koen van der Sanden van onderzoeksinstituut TNO. Vooral ouderen, chronisch zieken en zwangeren lopen risico.
Tien miljoen Nederlanders wonen in 'risicohuis'
In de bestaande bouw zijn hitteproblemen al hardnekkig. Voor die woningen bestaan geen wettelijke eisen rond oververhitting. Eerder onderzoek van Investico laat zien dat bijna tien miljoen Nederlanders in een huis wonen dat te warm kan worden, van wie twee miljoen 65-plussers. Zij zijn extra kwetsbaar voor hitte.
Zelfs relatief nieuwe, goed geïsoleerde huizen kunnen tijdens een hittegolf te warm worden. Isolatie is fijn in de winter, maar zonder voldoende ventilatie en zonwering blijft de warmte binnen juist langer hangen.
Grootste winst is zonwering
Dat is niet alleen een gevaar voor de volksgezondheid, maar te warme woningen slurpen ook energie doordat steeds meer mensen een airco gebruiken. Energiebedrijf Essent zag het stroomgebruik pieken tijdens de tropische dagen in juni, onder meer door airco's.
Onder experts bestaat geen twijfel dat airconditioning effectief kan zijn in bijvoorbeeld verzorgingstehuizen of publieke instellingen, maar volgens Kluck hoeft niet iedereen met een te warm huis een airco aan te schaffen.
De belangrijkste stap is om woningen te ontwerpen die de zon buiten houden. Kluck ziet al veel aandacht voor isoleren, maar veel minder voor maatregelen tegen hitte. De grootste winst zit in buitenzonwering, maar ook in minder ramen aan de zonnige kant van de gevel en goede ventilatie.
Nieuwe regels pas rond 2030
Het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening zegt zelf ook dat de normen voor oververhitting in nieuwbouwwoningen "niet meer actueel" zijn en dat deze opnieuw worden bekeken. De nieuwe normen worden waarschijnlijk in 2030 onderdeel van de bouwregels.
Volgens Kluck en Hegeman is het goed nieuws dat de regels worden veranderd, maar duurt dat te lang. Nederland wil elk jaar 100.000 nieuwe woningen bouwen. Daardoor worden de komende jaren nog heel veel woningen gebouwd die over enkele decennia alsnog oververhit kunnen raken.
Volgens Hegeman hoeven bouwers en woningcorporaties niet te wachten tot de regels veranderen en kunnen zij ook alvast vrijwillig rekening houden met het hitte-eilandeffect en warmere nachten.
"Anders loop je het risico dat je klachten van huurders krijgt en dat hitte een serieus probleem wordt", zegt zij. "Het is heel sneu om er over tien jaar achter te komen dat wat je dacht dat goed is, niet werkt." Minder weergeven
