Het draait allemaal om de hypotheken die tussen 2001 en 2013 zijn afgesloten. Tot die tijd kreeg je ook recht op aftrek met een aflossingsvrije hypotheek. Daarna werden de regels aangescherpt. Woningbezitters kregen voor maximaal dertig jaar aftrek. Dit belastingvoordeel verloopt op 1 januari 2031.
Het probleem is nu dat het voor deze groep woningbezitters lastig te achterhalen is of zij hier al dertig jaar gebruik van maken. Niet iedereen bewaart belastingaangiften uit die tijd.
Maar dat doet de Belastingdienst evenmin. Er bestaat geen centraal hypotheekoverzicht waarop je duidelijk kunt zien wie al voor hoelang gebruikmaakt van dit fiscale voordeel.
Dat komt niet alleen doordat originele documenten niet zo lang worden bewaard, maar ook doordat gaandeweg dingen veranderen in iemands leven die direct effect hebben op de hypotheekrenteaftrek. Denk aan een verhuizing, een scheiding of verbouwing.
Zelfs overzichtelijkste gevallen zijn gecompliceerd
Zelfs in het overzichtelijkste geval, wanneer iemand dertig jaar lang in hetzelfde huis woont en in die periode zonder onderbreking gebruikmaakt van de hypotheekrenteaftrek, is het lastig om die historie te achterhalen.
Het gaat vermoedelijk om ruim een miljoen gevallen bij wie de hypotheekrenteaftrek in 2031 afloopt. Daarna zullen hier dus veel huiseigenaren, bewust of onbewust, onterecht blijven gebruikmaken van dit belastingvoordeel.
Maar er ontstaat mogelijk ook een groep mensen die te weinig aftrek krijgt, omdat zij niet bij de Belastingdienst kunnen bewijzen in 2031 nog geen dertig jaar gebruik te maken van de hypotheekrenteaftrek. Er moeten dus maatregelen komen om dit probleem op te lossen, anders kost het de overheid na 2031 miljarden euro's.
Ook simpele oplossing is ingewikkeld
Het ministerie van Financiën heeft daarom een aantal mogelijke oplossingen in kaart gebracht. Het kabinet heeft die oplossingen woensdag in de ministerraad besproken. Hoewel hier nu nog geen besluit over wordt genomen, is het al wel duidelijk dat iedere oplossing ingewikkeld is. Elke variant kent grote voor- én nadelen, zoals te zien in het kader hieronder.
Het al dan niet versoberen van de hypotheekrenteaftrek is een terugkerend thema in Den Haag en ligt voor sommige partijen erg gevoelig. Het belastingvoordeel is onder Rutte-II (2012-2017) en Rutte-III (2017-2021) teruggeschroefd. Maar het principe van de hypotheekrenteaftrek staat nog fier overeind.
In de huidige coalitie van D66, VVD en CDA is afgesproken de hypotheekrenteaftrek te laten zoals die is. D66 en CDA waren in de campagne bereid dit belastingvoordeel af te bouwen, maar de VVD is hier mordicus op tegen. De partij liet zelfs rondom de presentatie van het coalitieakkoord begin dit jaar triomfantelijk op reusachtige billboards plakken dat de hypotheekrenteaftrek blijft.
Daarmee is de ogenschijnlijk simpele oplossing van de dertigjaarstermijn ook ingewikkeld: het volledig afbouwen van de hypotheekrenteaftrek voor iedereen. Er moet wel een besluit worden genomen, schrijven de onderzoekers. Want niets doen kost ook geld, al is niet precies duidelijk hoeveel.
Mogelijke oplossingen volgens Financiën:
Variant 1A
Hypotheekrenteaftrek voor bestaande hypotheken van voor 2013 stopt per 2031.
Voordeel: Simpel en duidelijk.
Nadeel: Sommige woningeigenaren ontvangen minder aftrek dan de dertig jaar waar zij recht op hebben.
Opbrengst: Ongeveer 1,4 miljard euro per jaar tussen 2031 en 2042.
Variant 1B
Overgangsregeling tot en met 2042. Hypotheken van voor 2031 worden omgezet naar aflossingshypotheken.
Voordeel: Iedereen ontvangt minimaal dertig jaar lang aftrek.
Nadeel: Omzetten kost geld voor huiseigenaren.
Opbrengsten: Ongeveer 1,3 miljard euro per jaar tussen 2031 en 2042.
Variant 1C
Overgangsregeling tot het einde van de nieuwe looptijd. Sluit je over vóór 2031, dan krijg je nog maximaal dertig jaar aftrek.
Voordeel: Iedereen ontvangt opnieuw dertig jaar aftrek en het is eenvoudig over te sluiten.
Nadeel: Opnieuw dertig jaar aftrek voor sommige woningeigenaren die al jarenlang dit voordeel hebben gehad.
Opbrengsten: Ongeveer 1,2 miljard euro per jaar tussen 2031 en 2042.
Variant 1D
Uitbreiding van de aftrek naar nieuwe hypotheken van na 2013, waardoor een woningeigenaar na een verhuizing opnieuw dertig jaar aftrek krijgt.
Voordeel: Gelijkheid en eenvoudig.
Nadeel: Prijzig
Opbrengsten: Onduidelijk.
Variant 2
Hypotheekrenteaftrek stopt per 2043, waardoor iedereen met een oude hypotheek minimaal 30 jaar aftrek krijgt, maar in veel gevallen veel langer.
Voordeel: Iedereen ontvangt minstens dertig jaar lang aftrek.
Nadeel: Mensen met een hypotheek van voor 2013 hebben veel voordeel, dure optie voor de overheid.
Kosten: Ongeveer 1,4 miljard euro per jaar tussen 2031 en 2042.
Variant 3
Geleidelijke afbouw voor oude hypotheken tot het in 2042 stopt. Daarna moet de hypotheek naar box 3.
Voordeel: Geleidelijke verandering.
Nadeel: Lastig te regelen voor woningeigenaren en mensen met een aftrek van voor 2013 hebben meer voordeel dan mensen die erna aftrek kregen.
Kosten: Ongeveer 700 miljoen euro per jaar tussen 2031 en 2042.
